ภูมิปัญญาไทย " การแพทย์แผนไทย กับการส่งเสริมสุขภาพ "

พญ.เพ็ญนภา ทรัพย์เจริญ / ภัทราพร ตั้งสุขฤทัย

การแพทย์แผนไทย ( Thai traditional medicine) เป็นการรักษาแบบดั้งเดิมของไทยมีลักษณะเป็นองค์รวม เน้นความสมดุลของธาตุภายในร่างกายและความสมดุลทางจิตใจ

การส่งเสริมสุขภาพ ( health promotion ) เป็นกระบวนการเพิ่มความสามารถของคนเราในการดูแลและพัฒนาสุขภาพของตนเองให้ดีขึ้น

ดังนั้น การส่งเสริมสุขภาพด้วยการแพทย์แผนไทย ก็คือการดูแลสุขภาพโดยนำเอาภูมิปัญญาพื้นบ้านไทยมาใช้ เป็นการดูแลแบบองค์รวม ผสมผสานระหว่างปรัชญาการดำเนินชีวิต ศาสนา วิทยาศาสตร์ โดยที่ทฤษฎีการแพทย์แผนไทยมีแนวคิดว่า มนุษย์มีลักษณะเฉพาะตัวเรียกว่า "ธาตุเจ้าเรือน" ประกอบด้วย ธาตุดิน น้ำ ลม ไฟ การส่งเสริมสุขภาพแนวนี้ จึงเน้นการปรับสมดุลของธาตุในร่างกาย เช่น การรับประทานอาหารสมุนไพร การอบสมุนไพร และการประคบสมุนไพร

การรับประทานอาหารสมุนไพรตามธาตุเจ้าเรือน เช่น

คนธาตุดิน จะมีรูปร่างสูงใหญ่ ผิวคล้ำ ผมดกดำ กระดูกใหญ่ อาหารสำหรับธาตุดิน คือ อาหารที่มีรสฝาด หวาน มัน เค็ม เช่น ฝรั่งดิบ หัวปลี กล้วย มะละกอ เผือก ถั่วพู กระหล่ำปลี ผักกระเฉด ฯลฯ

คนธาตุน้ำ มักจะมีรูปร่างสมส่วน ผิวพรรณสดใส ตาหวาน อาหารสำหรับคนธาตุน้ำ ได้แก่ อาหารรสเปรี้ยว เช่น มะเขือเทศ ส้มโอ มะนาว ยอดมะขาม น้ำกระเจี๊ยบ ฯลฯ

คนธาตุลม มักมีรูปร่างสูงโปร่ง ไม่อ้วน ผิวหนังแห้ง ขี้อิจฉา ขี้ขลาด ช่างพูด อาหารสำหรับคนธาตุลม ได้แก่ อาหารที่มีรสเผ็ดร้อน เช่น ขิง ข่า ตะไคร้ กะเพรา กระเทียม พริกไทย ฯลฯ

คนธาตุไฟ มักเป็นคนทนร้อนไม่ได้ หิวบ่อย ผมหงอกเร็ว ใจร้อน กลิ่นตัวแรง อาหารสำหรับคนธาตุไฟ ได้แก่ อาหารรสขม เย็น จืด เช่น สะเดา แตงโม หัวผักกาด ฟักเขียว บวบ มะเขือ ฯลฯ

การอบสมุนไพร

คือการอบตัวด้วยไอน้ำที่ได้จากการต้มสมุนไพร เป็นวิธีบำบัดรักษาอย่างหนึ่ง

สมุนไพรที่ใช้ ขึ้นอยู่กับความสะดวกในการหาได้ของแต่ละท้องถิ่น สมุนไพรสดจะดีกว่าสมุนไพรแห้ง การอบสมุนไพรมีประโยชน์ คือ ช่วยให้ผิวหนังสะอาด ขับเหงื่อ ช่วยให้การไหลเวียนของเลือดดีขึ้น บรรเทาอาการปวดเมื่อย เวียนศรีษะ รักษาอาการผื่นคันตามผิวหนัง เป็นต้น สมัยโบราณใช้กับหญิงหลังคลอดเพื่อให้สุขภาพดี ผิวสวย มดลูกเข้าอู่ดี ปัจจุบันมีผู้นิยมนำมาใช้ในการลดน้ำหนัก ทำให้ผิวสวย การประคบสมุนไพร
คือการใช้สมุนไพรหลายๆอย่างมาโขลกหยาบๆแล้วห่อรวมกัน นึ่งให้ร้อนแล้วประคบส่วนที่ต้องการ ประโยชน์ของการประคบสมุนไพร คือ ช่วยรักษาอาการตะคริว อาการช้ำบวม ลดการอักเสบ แก้ปวดเมื่อยคลายกล้ามเนื้อ เป็นต้น

สมุนไพรที่ใช้ทำลูกประคบ
1) เหง้าไพล ? กก. 2) ผิวมะกรูด 10 ผล 3) ใบมะขาม 1 ขีด 4) ขมิ้นอ้อย ? กก. 5) ว่านนางคำ ? กก. 6) ใบส้มป่อย ? ขีด 7) เกลือแกง 60 กรัม 8) ตะไคร้บ้าน ? กก. 9) การบูร 60 กรัม

วิธีทำลูกประคบ ล้างสมุนไพรให้สะอาด หั่นและโขลกพอหยาบๆคลุกเคล้าให้เข้าเป็นเนื้อเดียวกัน แบ่งตัวยาที่โขลกแล้วเป็น 2 ส่วนเท่าๆกัน ใช้ผ้าขาวห่อนำไปนึ่งผ่านไอน้ำให้ร้อนแล้วนำมาประคบประมาณ 15-20 นาที ข้อควรระวังคือ ลูกประคบต้องไม่ร้อนเกินไปจะทำให้ผิวหนังพองหรือไหม้ได้

จากที่กล่าวมาแล้ว การแพทย์แผนไทยเป็นภูมิปัญญาไทยอันมีค่าที่บรรพบุรุษสั่งสมมา ถึงเวลาที่เราควรหันมาดูและสุขภาพของตัวเองและครอบครัวด้วยการรับประทานอาหารสมุนไพร การอบ ประคบสมุนไพร ส่งเสริมสุขภาพแบบไทยๆ สืบสานประเพณีวัฒนธรรมไทย เพื่อการพึ่งตนเองในระดับปัจเจก ชุมชน และประเทศชาติต่อไป