รายงานพิเศษ การพัฒนาทักษะชีวิตเพื่อป้องกัน ยาเสพย์ติด : ประสบการณ์จากลพบุรี
สถานีอนามัย ต.ลาดสาลี่ จ.ลพบุรี
ภัยจากยาบ้า สงครามที่ไม่มีตัวตน ทำให้คนไทยต้องฆ่ากันเอง นับเป็นมหันตภัยร้ายแรงที่น่าสะพรึงกลัว ภาพความโหดร้ายของมันมีให้เห็นตามหน้าหนังสือพิมพ์ สื่อมวลชนต่างๆ ทั้งข่าวคนเมายาบ้า ฆ่าลูกเมีย ขับรถแหกโค้ง จับคนเป็นตัวประกัน เหล่านี้ล้วนเกิดจากฤทธ์ของ "ยาบ้า" ทั้งสิ้น
จังหวัดลพบุรี เป็นจังหวัดหนึ่งที่เห็นความสำคัญของปัญหาดังกล่าว ดังนั้นสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดร่วมกับหน่วยงานราชการต่างๆในจังหวัดลพบุรี จึงได้จัดทำโครงการ " อบรมวิทยากรสอนทักษะชีวิตเพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหาการใช้สารเสพย์ติด "
โดยใช้หลัก 9 ประสาน ประกอบด้วยบุคลากรจากหลายหน่วยงาน แบ่งเป็น 9 ชุด
คือ
1) ชุดปกครอง 2) ชุดตำรวจ 3) ชุดสาธารณสุข 4) ชุดพัฒนากร 5) ชุดเกษตร 6) ชุดศึกษา 7) ชุดพระ 8) ชุดท้องถิ่น อบต. และ 9 ชุดกำนันผู้ใหญ่
บุคลากรดังกล่าวเข้ารับการฝึกอบรมเพื่อเป็นวิทยากรถ่ายทอดความรู้ให้กับเยาวชน เป็นการสร้างทักษะชีวิต ด้วยกระบวนการ " การร่วมสร้างพฤติกรรมการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม"
ทักษะชีวิตในที่นี้ คือความสามารถอันประกอบด้วยความรู้ เจตคติ (ความคิด) และทักษะในอันที่จะจัดการกับปัญหารอบตัวในสภาพสังคมปัจจุบันและเตรียมพร้อมสำหรับการปรับตัวในอนาคต หรืออีกความหมายหนึ่งทักษะชีวิตก็คือ ความสามารถที่จำเป็นในการดำเนินชีวิตให้อยู่รอด อยู่ดี
สิ่งที่คณะผู้จัดคาดหวังจะให้เกิดขึ้นกับเยาวชน หลังจากได้รับการอบรมทักษะชีวิต คือ
1) มีความรับผิดชอบต่อสังคมในการป้องกันสารเสพย์ติด
2) มีความภูมิใจในตนเอง มีคุณค่า ไม่พึงพายาเสพย์ติด
3) มีความเห็นใจผู้อื่น เข้าใจและเห็นใจผู้ได้รับผลกระทบจากสารเสพย์ติด
4) มีความตระหนักว่าปัญหายาเสพย์ติดเป็นเรื่องใกล้ตัว
สำหรับพฤติกรรมการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมใช้หลักการ และวิธีการ
ดังนี้
1) เป็นการสร้างความรู้ มากกว่าการถ่ายทอด
2) อาศัยประสบการณ์ของผู้เรียนเอง
3) ผู้เรียนเป็นฝ่ายกระทำและเคลื่อนไหวตื่นตัว
4) มีปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้เรียนด้วยกัน มากกว่าผู้เรียนกับผู้สอน
5) เกิดการเรียนรู้ใหม่อย่างต่อเนื่อง และขยายเครือข่ายความรู้ของแต่ละคน
ขั้นตอนและกิจกรรมการสร้างเจตคติ
1. ขั้นสร้างความรู้สึก โดยการใช้สื่อต่างๆ เช่นภาพคนเสพยา
2. ขั้นจัดระบบความคิด โดยการอภิปราย สะท้อนความคิด สรุปความคิดรวบยอด การประยุกต์แนวคิด ด้วยการแต่งคำขวัญ ผลการฝึกอบรมนักเรียน ( ณ วัดนิคมสามัคคีธรรม อำเภอพัฒนานิคม จังหวัดลพบุรี )
จากการอบรมนักเรียน จำนวน 160 คน ซึ่งมาจากโรงเรียนต่างๆในจังหวัดลพบุรี 3 คืน 2 วัน โดยแบ่งเด็กออกเป็นกลุ่มๆละ 17-18 คน ให้มีการทำกิจกรรมทักษะชีวิตร่วมกัน กิจกรรมแบ่งเป็นฐาน 4 ฐาน คือ
ฐานที่ 1 ให้ความรู้ "ยาเสพย์ติดภัยใกล้ตัว" เพื่อให้นักเรียนทราบความหมาย และประเภทของยาเสพย์ติด และบอกสาเหตุการติดยาเสพย์ติดของเยาวชนได้
ฐานที่ 2 สอนเจตคติ เพื่อให้นักเรียนตระหนักถึงสารเสพย์ติดที่ไม่ผิดกฎหมาย เช่น บุหรี่แต่เป็นจุดเริ่มต้นนำไปสู่สารเสพย์ติดชนิดร้ายแรง
ฐานที่ 3 สอนเจตคติ เพื่อให้นักเรียนสามารถเขียนแนวทางการป้องกันการใช้สารเสพย์ติดของตัวเองได้
ฐานที่ 4 สอนทักษะการปฏิเสธ เพื่อให้นักเรียนปฏิเสธเพื่อนได้โดยยังรักษาสัมพันธภาพความเป็นเพื่อนได้
ขั้นตอนต่างๆ ที่นักเรียนผ่านฐานการอบรม จะช่วยให้นักเรียนเกิดแนวความคิดที่สร้างขึ้นมาเองจากประสบการณ์ ส่วนขั้นตอนสุดท้ายนักเรียนจะเปิดเผยความรู้สึกต่อตนเอง และสิ่งที่ได้รับจากการอบรม รวมทั้งคำมั่นสัญญาที่นักเรียนมีต่อกลุ่มเพื่อนและพี่เลี้ยง ถือว่าเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญอันจะนำไปสู่การประยุกต์ใช้ในการดำเนินชีวิตจริงของนักเรียนแต่ละคน
แนวทางการอบรมครั้งนี้ อาจจะไม่ใช่วิธีที่ดีที่สุด แต่ด้วยความตั้งใจของทีมงาน วิทยากรกลางในการจัดการอบรมครั้งนี้ ได้จุดประกายให้ให้ทุกฝ่ายเห็นความสำคัญของเยาวชนในการป้องกันปัญหายาเสพย์ติด ซึ่งจะดำเนินการในทุกอำเภอของจังหวัดลพบุรี หากได้รับความร่วมมือร่วมใจกัน ดำเนินการอย่างกว้างขวางและจริงจัง เชื่อว่าน่าจะช่วยลดปัญหายาเสพย์ติดในระยะยาวลงได้บ้าง